Zmiana czasu na letni

Data ostatniej modyfikacji:
2009-03-31
Autor: 
Małgorzata Mikołajczyk
pracownik IM UWr
Dział matematyki: 
astronomia

W ostatnią niedzielę marca, jak co roku o godzinie 2.00, przestawiamy zegarki na godzinę 3.00, przechodząc na czas letni środkowoeuropejski (śpimy niestety krócej). Do standardowego czasu geograficznego wrócimy w ostatnią niedzielę października (wtedy możemy odespać zaległości). Po co zmienia się czas i czy to się na pewno opłaca?

Po co zmieniamy czas

Czas letni różni się od standardowego czasu geograficznego o godzinę. Wprowadzenie tej zmiany ma powodować bardziej racjonalne wykorzystanie światła dziennego poprzez lepsze dopasowanie naturalnej aktywności człowieka do godzin, w których jest najwięcej światła słonecznego. Stąd pochodzi skrót stosowany na oznaczenie czasu letniego DST (ang. Daylight Saving Time).

W lecie, gdy dzień trwa ponad 12 godzin, jasno jest na godzinę przed i po zachodzie słońca. W lokalnym czasie strefowym byłoby to w godzinach 5-19, a w czasie letnim 6-20. Wydaje się, że bardzo mało ludzi wstaje przed 6 i idzie spać o 19, zatem po wprowadzeniu czasu letniego powinny się pojawić oszczędności na oświetleniu. W czasie 5 najciemniejszych miesięcy w roku (od listopada do marca) później włączamy światło wieczorem, ale za to wcześniej rano, dlatego zimą wraca się do czasu podstawowego (zwanego też zimowym).

Od kiedy zmieniamy czas

Pierwszy potrzebę stosowania czasu letniego postulował Benjamin Franklin, proponując, by ludzie wstawali i kładli się spać wcześniej. Pierwszy artykuł na ten temat autorstwa Brytyjczyka Williama Willetta p.t. "Waste of Daylight" (marnowanie światła dziennego) ukazał się w 1907 roku. Jednak ani w USA, ani w Wielkiej Brytanii nie udało się przeforsować tego pomysłu. Do zmiany czasu przyczyniła się dopiero I wojna światowa. Pierwsi w historii przestawili zegary na czas letni Niemcy (30 kwietnia 1916 przesunęli wskazówki o godzinę w przód, a 1 października 1916 o godzinę w tył). W kolejnym roku pomysł przejęli Anglicy, a w 1918 roku Kongres USA wprowadził obowiązek stosowania czasu letniego na czas działań wojennych w celu oszczędzania paliwa służącego do produkcji energii elektrycznej.

W Polsce zmiana czasu została wprowadzona podczas okupacji hitlerowskiej, następnie stosowana była w latach 1946-1949, 1957-1964, chociaż terminy przestawienia zegarów nie były ustalone na sztywno i każdorazowo były ogłaszane w Monitorze Polskim. W latach 1977-1995 czas letni wprowadzany był zawsze w ostatnią niedzielę marca, a odwoływany w ostatnią niedzielę września. Od 1996 roku obowiązują w Polsce obecne zasady z tym, że zmiana odbywała się zawsze o północy.

Od 2000 roku w całej Unii Europejskiej przechodzimy na czas letni i odwołujemy go tego samego dnia, ale o różnych porach. W ostatnią niedzielę marca o godzinie 1:00 czasu uniwersalnego (czyli w różnych krajach w zależności od strefy czasowej o 22:00, 00:00, 01:00, 02:00, 03:00 czasu lokalnego) zegary przestawia się wtedy godzinę do przodu, a w ostatnią niedzielę października o 1:00 czasu uniwersalnego (czyli w zależności od strefy czasowej o 23:00, 01:00, 02:00, 03:00, 04:00 czasu lokalnego), o godzinę do tyłu. 

Począwszy od 2007 roku w USA wskazówki zegarów przestawia się, nie jak wcześniej w pierwszą niedzielę kwietnia i ostatnią niedzielę października, lecz w drugą niedzielę marca i pierwszą niedzielę listopada. Taka zmiana wprowadziła mnóstwo zamieszania ze względu na konieczność przeprogramowania wszystkich urządzeń elektronicznych. 

Czy to w ogóle ma sens

Ważną zaletą zmiany czasu jest zwiększone bezpieczeństwo. Dotyczy to zwłaszcza ruchu drogowego, wszak poruszanie się samochodem jest bezpieczniejsze, gdy jest jasno. Także powroty do domu przed zapadnięciem zmroku są bezpieczniejsze i zmniejsza się liczba włamań.

Należy jednak pamiętać, że przeprowadzana dwa razy w roku zmiana czasu jest bardzo kosztowna, skomplikowana i często kłopotliwa, głównie w komunikacji. Na przykład pociągi nocne, które są w trasie od godziny 2. w nocy muszą stanąć na godzinę, aby jechać dalej zgodnie z rozkładem jazdy. Przestawienie się z czasu letniego na strefowy sprawia problemy także w systemach informatycznych i powoduje konieczność wprowadzania automatycznego przestawiania urządzeń elektronicznych. W ciągu pierwszych dni po wprowadzeniu zmiany spada produkcyjność wielu pracowników, związana z potrzebą przystosowania się ich zegara biologicznego do nowego czasu. Trzeba też pamiętać, że oszczędność na oświetleniu może być kompensowana używaniem w godzinach dziennych urządzeń klimatyzacyjnych.  

Ocena skali oszczędności związanych ze zmianą czasu jest trudna, bo zmiany zużycia prądu w ciągu roku są często związane także z innymi czynnikami (np. pogodą). Badania przeprowadzone w USA, wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii wykazały zmniejszenie zużycia prądu w pierwszym tygodniu po zmianie czasu w granicach (-4)% - 5%. Być może zmiana czasu powoduje więc więcej strat niż zysków. 

Jak zapamiętać, w którą stronę przestawić zegar

W języku angielskim (lub raczej amerykańskim) istnieje łatwy, mnemotechniczny sposób zapamiętania, w którą stronę przesuwamy wskazówki. Przypominają o tym zwroty oparte na grze słów: spring forward, fall back (tzn. "skoczyć" i "upaść" lub "wiosna w przód", "jesień w tył") lub spring ahead, fall behind (tzn. "skoczyć przed siebie" i "narobić zaległości" lub "wiosną do przodu", "jesienią do tyłu"). 

 

Powrót na górę strony