Zamieniono pomnik w Żórawinie

Data ostatniej modyfikacji:
2012-08-7
Autor: 
Małgorzata Mikołajczyk
pracownik IM UWr

Pomnik polskiego fizyka, matematyka, filozofa i dyplomaty Witelona (żyjącego na przełomie XIII i XIV wieku) stojący w podwrocławskiej Żórawinie został przerobiony w połowie lat 70. XX wieku z niszczejącego pomnika Poległych w I Wojnie Światowej, który stał w tym miejscu od 1918 roku. Widocznie ówczesne władze kłuł w oczy niemieckojęzyczny napis. Dlaczego nowy pomnik poświęcono akurat Witelonowi? Jaki był jego związek z Żórawiną?

Dzieje pomnika w Żórawinie

Oto zdjęcie pomnika Poległych w I wojnie światowej w Rothsürben (obecnie Żórawina) z 1934 roku. Rymowany napis na cokole głosił:

1914-1918
DAS OPFER
WIR - FŰR
FREIHEIT
EHRE RECHT
DIE ZUKUNFT
IHR - EIN
WŰRDIGES
GESCHLECHT

"Ofiarą my - za wolność, honor, prawo,
przyszłością wy - godny ród".

Po 1945 roku litery na cokole zostały zatarte, a w 1975 roku pojawił się na nim nowy napis:

MISTRZOWI WITELONOWI
PIERWSZEMU POLSKIEMU
BADACZOWI PRZYRODY
ODKRYWCY PRAWA
ABERRACJI SFERYCZNEJ
W SIEDEMSETLECIE WYSTAWIENIA
DOKUMENTU NADAJĄCEMU MU WIEŚ
ŻÓRAWINA WILKOWICE
W ZIEMI ŚLASKIEJ NAPIS TEN POŁOŻYŁ
URZĄD GMINY W ŻÓRAWINIE
R.P. 1975

Kim był Witelon?

Witelon (wł. Erazm Ciołek) [1230-1314] był fizykiem, matematykiem, filozofem i dyplomatą. Urodził się na Dolnym Śląsku, prawdopodobnie w Legnicy. Był synem polskiej szlachcianki i zamożnego mieszczanina z Turyngii. Uczył się początkowo w szkole parafialnej pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła w Legnicy, a następnie w szkole katedralnej św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu, gdzie zaprzyjaźnił się z przyszłym księciem wrocławskim Władysławem - najmłodszym synem Henryka Pobożnego (został później jego spowiednikiem i doradcą). Studiował na Sorbonie w Paryżu i w Padwie. Był uczestnikiem soboru powszechnego w Lyonie. Był to pierwszy szeroko znany polski uczony epoki średniowiecza. Na wiele lat przed Kopernikiem opowiadał się za systemem heliocentrycznym. Był autorem prac z optyki i fizjologii widzenia. Zajmował się też teorią złudzeń optycznych i konstruowaniem przyrządów do kreślenia rozmaitych krzywych.

Po powrocie na Śląsk od 1274 roku był kanonikiem wrocławskiej kapituły katedralnej z nadanym przez Henryka Probusa uposażeniem (tzw. prebendą) w postaci starej podwrocławskiej wsi (wspominanej w bulli papieskiej już w 1155 roku) Żórawina. Pod koniec życia poświęcił się nauczaniu w macierzystej szkole parafialnej św. Piotra i Pawła w Legnicy.

Witelon współcześnie

Oprócz pomnika w Żórawinie Witelon ma ulicę we Wrocławiu, jego imieniem nazwano Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Legnicy, a Międzynarodowa Unia Astronomiczna na jego cześć nazwała jeden z kraterów na Księżycu Vitello. Dość tajemnicza postać Witelona stała się inspiracją cyklu opowiadań Witolda Jabłońskiego pt. "Gwiazda Wenus, Gwiazda Lucyfer" (w jego skład wchodzą: "Uczeń czarnoksiężnika", "Metamorfozy", "Ogród miłości" i "Trupi korowód").

Recycling zabytków

Zamiana pomnika w Żórawinie nie była jedynym aktem wandalizmu (jak wolą jedni) lub pragmatyzmu (jak utrzymują inni) dokonanym na miejscowym zabytku. Od 1932 roku stał tu drewniany, średniofalowy maszt radiowy o wysokości 147 metrów wykonany z drewna sosny kanadyjskiej. Przez wiele lat była to jedna z najwyższych drewnianych konstrukcji na świecie. W 1976 roku obok masztu drewnianego postawiono nowy maszt stalowy o wysokości 258 metrów. Drewniany maszt zdemontowano około 1990 roku, a pozyskane w ten sposób drewno wykorzystano do odbudowy niszczejącego od dawna gotyckiego kościoła obronnego św. Trójcy, pochodzącego z połowy XIV wieku.

 

Kościół ten jest jednym z cenniejszych zabytków tego typu na ziemiach polskich. Ze względu na stan techniczny jego wyposażenie przewieziono do muzeum narodowego we Wrocławiu i w Warszawie oraz do muzeum w Brzegu. Po remoncie kościół w Żórawinie miał być oddziałem Muzeum Narodowego we Wrocławiu i odzyskać pierwotny wystrój. Mimo to pozwolenie konserwatora zabytków na rozbiórkę zabytkowego masztu i użycie pozyskanego materiału do remontu kościoła do dziś budzi kontrowersje. Podobnie jak wykorzystanie zabytkowego XVI-wiecznego pręgierza (stoi przy kościele parafialnym św. Józefa) jako cokołu pod figurę Chrystusa.

 

Witelon w Legnicy

Witelon prawdopodobnie urodził się w Legnicy lub w jej najbliższych okolicach. Na pewno w tym mieście rozpoczął edukację w szkole klasztornej i został zakonnikiem. Z tego powodu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Legnicy nosi jego imię. Zdjęcie przedstawia tablicę pamiątkową na fasadzie Muzeum Miedzi w Legnicy, ufundowaną w roku tysiąclecia państwa polskiego. Napis głosi: "Znakomity matematyk - fizyk - filozof Witelon (ok. 1230 - ok. 1314) był uczniem i nauczycielem szkoły w Legnicy, jej duchem opiekuńczym, imię polskie pierwszy do nauki europejskiej wprowadził".

Powrót na górę strony